Tijd voor jong talent bij de overheid

Ervaring boven alles

Veel overheden werven op zekerheid: direct inzetbaar, weinig risico. Dat klinkt logisch, maar het remt verjonging. Uit cijfers van Binnenlands Bestuur blijkt dat de instroom van jonge rijksmedewerkers al jaren daalt. Ondertussen vergrijst het Rijk sneller dan de rest van Nederland. Bijna één op de drie rijksmedewerkers is tussen de 50 en 60 jaar. Meer dan 70% is ouder dan 40.

Voor starters betekent dat: weinig aanbod, veel gesloten deuren en weinig plekken om hun loopbaan te starten.

Die spanning herkent ook Koen Bezemer, senior overheidsconsultant bij Maandag®. In zijn werk met gemeenten ziet hij dat organisaties enerzijds de noodzaak voelen om te verjongen, maar anderzijds in vacatures nog steeds vooral vragen naar ervaring. “Ze zien dat de organisatie ouder wordt en kennis wegvloeit, maar zoeken toch iemand die direct inzetbaar is.”

De prijs van die zekerheid

In 2023 stonden volgens de UWV meer dan 78.000 vacatures open bij overheden. Vooral functies in ICT en informatievoorziening blijven moeilijk te vervullen. Toch blijft ervaring vaak doorslaggevend. Gegevens van P-Direkt (O&P Rijk) laten zien dat veel organisaties hun werving nog richten op risico’s vermijden. De ‘zekerste keuze’ wint - bijna altijd iemand met ervaring.

Volgens Koen is die voorzichtigheid verklaarbaar. Gemeenten werken met publiek geld en staan onder politieke en bestuurlijke druk. “Je wilt waar voor je geld en iemand die het gemeenteland kent. Die bestuurlijke sensitiviteit wordt vaak gekoppeld aan ervaring.”

Die direct-inzetbaar-mentaliteit zit diep. Teams hebben vaak weinig tijd of budget om starters goed te begeleiden. Zeker bij inhuur is de druk hoog. “Als er brand in de toko is, is er weinig ruimte om iemand in te werken. Dan wordt er automatisch om ervaring gevraagd.”

Kansen zien in potentie

Als de overheid echt wil verjongen, moet de blik breder. Niet alleen kijken naar wat iemand al gedaan heeft, maar naar wat iemand kan leren. Vlaanderen.be werkt al met die aanpak: leervermogen, motivatie en nieuwsgierigheid tellen daar net zo zwaar mee als ervaring.

Koen pleit daar nadrukkelijk voor. “Het zijn geen plug & play-kandidaten, maar geef ze aandacht en ze kunnen snel van grote meerwaarde zijn.”

Stages zijn daarbij een gemiste kans. Slechts 8% van de studenten loopt stage bij de overheid (Binnenlands Bestuur). Terwijl dat hét moment is om jong talent aan te trekken. Met duidelijke leerpaden, starterstrajecten en mentorschap kun je jonge mensen binden én laten groeien.

De kloof is te dichten

De ambitie om te verjongen is er zeker. In de praktijk wint zekerheid het nog vaak van lef. Maar die kloof is te overbruggen - dat zien we elke dag bij Maandag®. Geef starters de ruimte, bied begeleiding en je ziet hoe snel ze uitgroeien tot waardevolle collega’s.

Volgens Koen is die investering cruciaal voor de toekomst. “Veel kennis zit in hoofden, niet op papier. Als senioren vertrekken zonder dat er jonge professionals zijn meegelopen, raakt die kennis verloren.”

Vernieuwing begint niet met ervaring. Vernieuwing begint met de kans om ervaring op te doen.

Hoe ziet dat er in de praktijk uit?

Wat we landelijk zien, herkennen onze consultants dagelijks bij gemeenten en publieke organisaties.

In onderstaande video deelt vertelt Koen Bezemer, senior overheidsconsultant bij Maandag®, uitgebreider over:

• waarom gemeenten blijven vragen om ervaring,

• wat jonge professionals volgens hem écht toevoegen,

• en hoe organisaties de drempel kunnen verlagen om hen een kans te geven.

“De overheid wil verjongen, maar vraagt vooral om ervaring — hoe doorbreken we dat?”

Transcript: Starters bij de overheid

Het dynamische imago van de gemeente

Laten we eerlijk zijn: het beeld dat veel mensen hebben van gemeentes is vaak niet best, maar dat is echt onterecht. Het is absoluut geen stoffige omgeving; het is juist een zeer dynamische en beweeglijke organisatie. In de tien jaar dat ik nu bij gemeentes over de vloer kom, kan ik oprecht zeggen dat het stuk voor stuk hele leuke organisaties zijn.

De roep om 'Plug and Play'

Wanneer een gemeente besluit om personeel in te huren, is er vaak sprake van "brand in de toko". Er liggen stapels dossiers die weggewerkt moeten worden, of er is iemand uitgevallen door bijvoorbeeld zwangerschapsverlof. De werkhoeveelheid blijft echter gelijk.

Hierdoor is er vaak geen tijd om iemand uitgebreid in te werken of te begeleiden. Het ideaalplaatje is dan iemand die plug and play is. De heersende visie is helaas vaak nog dat iemand die net van de opleiding komt, die specifieke ervaring en kennis nog mist om direct op dat niveau in te stappen.

Belangen en politieke sensitiviteit

Werken bij een gemeente betekent werken met belastinggeld, wat een grote verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Je wilt bank for your buck. Daarnaast is een gemeente een bijzondere organisatie vanwege de interne en politieke belangen.

Als medewerker moet je die belangen kunnen zien en ermee om kunnen gaan. Dat noemen we politiek-bestuurlijke sensitiviteit:

• Begrijpen wat de 'vraag achter de vraag' is.

• Stevig in je schoenen staan.

• Het krachtenveld tussen bestuur en uitvoering aanvoelen.

Vaak schat men de kans groter in dat iemand met ervaring dit sneller oppikt dan een jonge professional.

De meerwaarde van de jonge professional

Toch hebben starters juist enorm veel te bieden. Iemand die net begint is vaak:

• Gretig en ambitieus: Ze willen zich profileren en lopen de voeten onder het lijf vandaan.

• Nieuwsgierig en kritisch: Ze nemen geen genoegen met "zo doen we het hier nu eenmaal". Ze vragen door op processen, wat vaak tot verrassende nieuwe inzichten leidt.

• Actueel geschoold: Ze zijn op de hoogte van de nieuwste trends, zoals de mogelijkheden van AI.

Mensen die al jarenlang hetzelfde proces volgen, kunnen soms last krijgen van een tunnelvisie. Een jonge "spring-in-'t-veld" met een brede blik is dan een enorme verrijking voor de organisatie.

Tips voor een vliegende start

• Stage: Studenten met stage-ervaring bij de overheid hebben een streepje voor. Je hebt dan al geproefd aan de politieke context.

• Traineeships: Dit is een groeiende trend. Gemeentes houden hierbij bewust rekening met de benodigde begeleiding en planning.

• Profilering: Bij inhuur (bijvoorbeeld via Maandag) helpen we je om de aandacht op de juiste zaken te vestigen: wie ben jij echt en wat onderscheidt jou?

Voorbereiding op het sollicitatiegesprek

Zorg voor een goed verhaal over wie je bent en waar je kracht ligt. Wees eerlijk over waar je jezelf nog in wilt ontwikkelen. Leg daarnaast de koppeling tussen de gevraagde inhoud en wat je hebt gedaan tijdens je studie of bijbaan. Toon vooral je ambitie en leergierigheid.

Kennisborging en de toekomst

Op veel inhoudelijke functies zitten mensen die er al tientallen jaren werken. Zij hebben een enorme carrière aan kennis in hun hoofd die vaak nergens is vastgelegd. Als er geen jonge professionals worden aangenomen, vindt er geen kennisoverdracht plaats. Wanneer die ervaren krachten met pensioen gaan (om te gaan zeilen, bijvoorbeeld), verdwijnt die kennis definitief en ontstaan er achterstanden.

Elke burgemeester is ooit ergens onderaan begonnen. Daarom pushen wij die "ruwe diamanten" naar voren. Ze zijn misschien nog niet direct plug and play, maar met de juiste aandacht en inwerkperiode zijn ze van onschatbare waarde voor de toekomst van de gemeente.

Ben jij een starter of young professional en wil je aan de slag bij de overheid?

Bij Maandag® werken we samen met gemeenten en publieke organisaties door heel Nederland. We helpen je groeien in je vak, bieden begeleiding en zorgen dat jij de kans krijgt om ervaring op te doen. Bekijk onze overheidsvacatures en ontdek waar jij het verschil kunt maken.